Yalanı Anında Yakalayın

Yalan, geçmişten günümüze toplumlardaki ahlaksal tartışmaların ve sosyal deneylerin temel noktasını oluşturmaktadır. Yalnız yapılan bu tartışma ve deneyler hala yalanın, her ne koşul içinde olursak olalım söylenmemesi mi gerektiği veya beyaz yalan diye tabir ettiğimiz şekliyle bize bulunduğumuz durumda avantaj sağlarken karşı tarafa zarar vermediği taktirde söylenebilir mi olduğu konusunda bir kesinliğe varamamıştır.

İşin ahlaksal boyutunu bir kenara bırakacak olursak aslında yalan işbirlikçi bir eylemdir. Yalanı söyleyen insan kadar karşısındakinin de söylenen yalana inanmayı isteyip istememesi önemli rol oynamaktadır. Yalanın günümüz ilişkilerinde bu kadar merkezi konumda bulunmasıysa aslında bir çoğumuzun çıplak gerçekleri genellikle ne söylemek ne de duymak istemememiz gerçeğindendir. Yapılan araştırmalar, insanların daha çok eksikliğini hissettiği konularda ve sosyal statüleri hakkında yalan söyleme, söylenen yalana inanma eğiliminde olduğunu vurgulamaktadır. Yalanın sosyal ilişkilerdeki konumu Jim Carrey’ nin ‘’Yalancı Yalancı’’ filmde çok güzel bir şekilde işlendiği düşüncesindeyim. Filmde yalancı bir avukatı canlandıran Jim Carrey, çocuğunun doğum günü partisinde ‘’babam artık yalan söylemesin’’ dileğiyle artık yalan söyleyemez. Bu dilek sonucunda her ne durumda olursa olsun karşısındakine söylediği gerçek duygu ve düşünceleri başının normalden daha fazla derde girmesine sebep olur. Bu da bize aslında insanların çoğu durumda yalanı gerçeklere tercih ettiğini göstermektedir.

Ancak hepimizin hem fikir olduğu bir konu varsa o da maddi ve manevi durumlarda kazanç ve zararlarımız söz konusuyken karşımızdakinin bize karşı yalan söyleyip söylemediğini bilmek istememizdir. Analizinde bulunacağım Pamela Meyer’ in ‘’Yalanı Anında Yakalayın’’ kitabı da bu tema üzerinde durmaktadır.

Kitabın ABD doğumlu yazarı Pamela Meyer, Harvard’ dan işletme yüksek lisansı ve Claremont Yüksek Lisans okulundan kamu politikaları yüksek lisansı eğitimlerini almış olup Simpatico Networks’ un kurucusu ve CEO’ sudur.

Eğitim geçmişinde de görüldüğü gibi insan psikolojisi ve davranışları konusunda bir eğitim almamış olmasına rağmen ilk kurduğu Manhattan Studios şirketindeki yardımcısının kendisini kandırıp evraklarda sahtecilik yapması sonucu yalanı ortaya çıkarma bilimi ve sanatı konularıyla ilgilenmeye başladı.

İlk olarak micro yüz ifadeleri araştırmalarından yola çıkarak yüz hareketleri kodlama sistemini oluşturan ve popüler dizi ‘’ Lie to me’’nin yazılmasında ilham alınan Paul Ekman ve ortağı Erika Rosenbery’ den insan yüzündeki duyguyu açığa çıkaran istemli ve istemsiz anlık yüz ifadelerinin kombinasyonlarını öğrenen Meyer daha sonra Reid’ in FBI, asker ve polis sorgu memurlarını eğitmekte kullanılan ileri sorgulama tekniklerini araştırmaya başladı. Çünkü bir yalanı anlamanın kilit noktasının doğru soruların sorulması ve verilen yanıtların nasıl yorumlanması gerektiğini bilmekten geçtiğinin farkına varmıştı.

Bu eğitim ve araştırmalar sonucu Yalanı Anında Yakalayın kitabını yazarak aslında yalanların belli bir eğitim alındığında anlaşılmasının o kadar da zor olmadığını insanlara göstermeye karar verdi.

Kitap, yalan söylendiğinde ne kadar gizlenmeye çalışılsa da insanlarda anlık olarak meydana gelen ifadelerin ve hareketlerin evrensel olduğu teorisinden yola çıkmaktadır.

 

Yalanın en çok başvurulan ortam ve nedenlerinin analiziyle başlayan kitap daha sonra bilimsel ve kurgusal örneklerle yalan söyleme esnasında insanlarda meydana gelen mimik, beden dili ve cümlelerin nasıl yorumlanması gerektiğiyle devam etmektedir.

Kitap ayrıca gözlemlediğimiz duygu belirtilerinin ilk etapta dikkat etmemiz gereken noktalar olduğunu ama bir sonuca varmadan önce bilgi toplamamız gerektiğini de belirtmekte. Çünkü bir insan yalan söylediği için gergin ve kızgın ifadeler gösterebileceği gibi söylediklerine inanılmayacağını düşünen bir kişi de aynı ifadeleri gösterebilir. Kısacası bir ifadenin ve hareketin anlamını bilsek bile bunun nedeni konusunda kesin bir karara varmadan önce o andaki ve geçmişteki bilgileri toparlayıp sormamız gereken soruları ve izlememiz gereken adımları bir çerçeveye oturtmamız gerektiğini unutmamalıyız. Kitap bu noktada şüphelendiğimiz insanlara nasıl yaklaşmamız ve sorularımızı nasıl şekillendirmemiz gerektiği konusunda yol göstermeyi amaçlamaktadır.

Işıl Ölmez’ in çevirisiyle Butik Yayıncılık tarafından yayınlanan ‘’ Yalanı Anında Yakalayın ‘’ okuyucularını sıkmayacak akıcı bir dile ve örneklendirmeleriyle kolay anlaşılırlığa sahip yapısıyla konuya ilgi duyanların tercih edebileceği bir kitap

Son olarak Pamela Meyer’ in hakkında ve tarzında daha fazla bilgi edinmek isteyenler Meyer’ in Ted.com sayfasındaki ‘’ How to spot a liar ‘’ konuşmasına göz atabilirler.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir